Oskar Niemeyer

Oskar Niemeyer

Jeden z klasyków architektury dwudziestowiecznej, Oscar Niemeyer, 15-go grudnia 2007 roku obchodzi swoje setne urodziny. Z tej okazji przypominamy w skrócie jego sylwetkę i najważniejsze projekty, choć jest to jeden spośród tych projektantów, o których można przeczytać we wszystkich encyklopediach i wydawnictwach historycznych dotyczących architektury.

Oskar Niemeyer wywodzi się z rodziny o korzeniach niemieckich. Dorastał w Rio de Janeiro, jak sam mówi, w środowisku dość beztroskim i artystycznym. Od wczesnych lat młodości jego najlepszymi przyjaciółkami były zawsze kobiety, które szczerze uwielbiał za za zmysłowość i naturalną empatię.
Być może stąd wzięło się jego umiłowanie do miękkich, zakrzywionych lini, które oznaczają dla niego nieskrępowane piękno, wolność i właśnie zmysłowość. Jak mówi, jego pierwsze inspiracje związane z tego typu rysunkiem związane są z barokowymi kościołami, w których wdzięk łączy się z logiką.

Niemeyer w 1934 roku ukończył studia w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych w Rio de Janeiro. Po studiach podjął wolontariat w pracowni znanego wówczas architekta Lúcio Costy, określanego prekursorem nowoczesnej architektury brazylijskiej, poźniejszego przyjaciela i mentora Niemeyera. W 1936 roku Lúcio Costa otrzymał zlecenie na projekt nowego zespołu gmachów ministerstwa oświaty i zdrowia w Rio, w którym Niemeyer uczestniczył, a w 1939 roku przejął jego kierownictwo. Projekt ten umożliwił Niemeyerowi poznanie oraz czynną współpracę ze sławnym już wówczas Le Corbusierem, który był konsultantem projektu. Niemeyer, jak zresztą większość ówczesnych architektów, znalazł się pod silnym wpływem koncepcji Le Corbusiera, umiał jednak w krotkim czasie odnaleźć własną drogę i stworzyć osobisty, indywidualny styl, osadzając modernizm w miejscowym klimacie kulturowym, którego korzenie oparte były na dominującym w przeszłości baroku – stąd umiłowanie do rzeźbiarskich, ekspresyjnych form.

W 1939 roku wraz z Lucio Costą zaprojektował brazylijski pawilon na wystawę światową w Nowym Jorku, natomiast już samodzilnie, w latach 1942-43 stworzył zespół czterech budowli w Pampulha – Belo Horizonte. Były to kasyno, klub, restauracja i kościół św. Franciszka. Zespół ten uważany jest za pierwszy przykład indywidualnego stylu Niemeyera.

W 1945 wstąpił do Brazylijskiej Partii Komunistycznej, której członkiem pozostaje do dziś. Poglądy polityczne Niemeyera – zaangażowanego komunisty – mają duży wpływ na jego twórczość, lecz były również powodem poważnych perturbacji w życiu architekta. Po przejęciu w 1964 władzy w Brazylii przez juntę zakazano mu wykonywania zawodu, a w 1966 zmuszono do opuszczenia kraju.

W latach 1947-1953 Niemeyer był delegatem do zespołu konsultantów projektu kwatery głównej ONZ. Początkowo zaaprobowano projekt urbanistyczny zasugerowany przez Niemeyera później jednak ugięto się pod presją zwolenników Le Corbusiera. Kompromisowy projekt opracowany przez architektów Bodianskiego i Weissmanna włączał elementy koncepcji Le Corbusiera w projekt Niemeyera i cieszył się poparciem obu architektów. Ostatecznie zlecenie rozwinięcia koncepcji w projekt zespołu gmachów otrzymali Amerykanie Harrison i Abramovitz. Le Corbusier i Niemeyer zostali wyłączeni z dalszych prac, a Niemeyer, jako członek partii komunistycznej nie otrzymał zezwolenia na wjazd do USA.

W 1956 roku Niemeyer otrzymał zlecenie zaprojektowanie nowej stolicy Brazylii – miasta Brasilia. Plan urbanistyczny miasta wykonał jego przyjaciel, dawny pracodawca, Lúcio Costa, natomiast Niemeyer skupił się na zaprojektowaniu głównych budynków rządowych. Do tej pory są to najsłynniejsze z jego projektów: hotel i pałac prezydencki, gmach sądów, plac Trzech Sił oraz katedra.
W 1987 Brasília została przez UNESCO wprowadzona na listę dziedzictwa ludzkości.

Niemeyer, mimo podeszłego wieku wciąż jest czynnym architektem. Wśród jego współczesnych projektów są m.in.: Caminho Niemeyer (Centrum kluturalne w Niteroi, 2005) Czy Muzeum Sztuki Współczesnej, 1996 – rownież w Niteroi.

Niemeyer jest laureatem wielu nagród, m.in. Leninowskiej Nagrody Pokoju (Związek Radziecki, 1963), złotego medalu American Institute of Architects (Stany Zjednoczone, 1970), Legii Honorowej (Francja, 1979), Orderu św. Grzegorza Wielkiego (Watykan, 1990) czy Praemium Imperiale (Japonia, 2004). Jest również laureatem nagrody Pritzkera (1988).

Wojciech Jagiełło